تبلیغات
شهـــــــــر آشـــــــوب - کاشان

شهـــــــــر آشـــــــوب

کاشان

یکشنبه 3 تیر 1386

به نام یگانه بانی مهر

 

در روز یکشنبه مورخ 23/2/1386 دانشجویان شهرسازی ورودی 85 با همراهی و همکاری استاد مربوطه سرکار خانم دکتر امیر احمدی و نیز آقای نورزیان طی برنامه ریزی انجام شده توسط دانشگاه مازندران به منظور آشنایی با بناهای معماری و تاریخی ایران  و آشنایی با فضاهای شهری طی گردش علمی راهی شهر کاشان شدند .

حمام سلطان امیر احمد

 

مربوط به دوره  صفویه و در حدود  500 سال قدمت دارد .و نیز دارای 1000 متر مربع مساحت است. در سال 1376 توسط شهرداری کاشان خریداری شد و اکنون به عنوان سفره خانه سنتی پذیرای مهمان است. کار مرمت این بنا در حدود 10 سال به طول انجامید.

اهمیت آن به دلیل آهک بری و گچ بری زیبای آن است.که پس از لایه برداری زیاد به آن دست یافتند .تعداد لایه های سفید کاری آهک بری تا 17 لایه می باشد. که نشانه قدمت این بنا است. این حمام دو قسمت دارد حمام بزرگ مردانه با 4 درب ورودی و حمام کوچک زنانه با 1 درب ورودی که در ضلع شرقی آن واقع است. سردرب اصلی این بنا با گچ بری گل و بوته و یزدی بندی و شکارگاه تزیین شده است.

پس از آن وارد هشتی می شویم و در ورودی دیگر که به سوی بام حمام است . سپس دالانی با پیچ و تابش ما را به سربینه حمام راهنمایی می کند. سربینه یا رختکن دارای گچ بری زیبایی است . سربینه به شکل 8 ضلعی با آجر و کاشی در وسط و 8 گنبد کوچک با سقف های گچ بری شده در اطرافش می باشد . پای ستون ها و دیوارها با کاشی های معقری مزین گشته است.

در سقف این بنا تاریخ 1292 باکاشی کاری تثبیت شده که زمان مرمت این بنا را بعد از زلزله زمان زندیه نشان می دهد که البته خود حمام آسیب ندید و اکنون دارای همان گچ بری است. از بام حمام به این سربینه یک ورودی مستقیم داریم که برای افراد خجالتی ساخته شده است . بعد از سربینه به سردابخوان وارد می شویم. که در ابتدای آن حوضچه آب سرد وجود دارد و سپس به دالانی باریک می رسیم با سقفی آهک بری شده و کوتاه تا مانع از خروج حرارت گرماخوان شود. بعد از آن وارد گرماخوان می شویم . کف حمام از سنگ دیوار هایش تا یک متر کاشی کاری معقری و تا سقف آهکبری با ملات سالوج می باشد .در سقف حمام نورگیرهایی با شیشه های گرد عدسی مانند قرار دارد تا نور کافی وارد حمام شود و نیز داخل حمام رویت نشود.

در قسمت گرماخوان مکانی به نام خزینه وود دارد که متشکل از حوضی مسقف است که با ملات سالوج سلخته شده است. در قسمت پاتون که پشت خزینه می باشد هیزم را در زیر خزینه وارد کرده و با حرارت آتش اش آب داخل خزینه را گرم می کردند و حرارت این هیزم ها از طریق کانال های زیر زمینی که زیر کف تمام گرماخوان قرار داشته عبور می کرد.  از طریق دودکش های واقع در درون پایه های سردآب خوان به بام حمام هدایت می شد. و به این ترتیب کف گرمابخوان را گرم می کرد . این کانال ها به دلیل کوچکی اش به کانال گربه رو معروف است . چون در قدیم آب لوله کشی با فشار وود نداشته آب حمام از طریق مخزن هایی که در قسمت بام حمام قرار می گرفته تامین می شده است . بدلیل سهولت آبرسانی به این مخازن دهانه چاه آب حمام را تا بام حمام بالا می آورند. در بام این حمام دو حلقه چاه وجود دارد با عمق 50 متر .که یک چاه اصلی با دو در در طول شبانه روز توسط کارگران به نوبت آب مصرفی دو حمام را تامین می کرد.  و در روزهای تعطیل که مراجعین بیشتر بوده از چاه کمکی نیز استفاده می  شد . اعمالی چون حجامت و ورزش کردن و سلمانی و اصلاح و حتی مراسن خواستگاری در حمام انجام می گرفت . به همین دلیل فضای داخلی حمام از نظر زیبایی کامل بود.

 

خانه طباطبایی

 

در محله سلطان امیراحمد قرار دارد این خانه با مساحت 4700 متر مربع توسط مرحوم سید جعفر طباطبایی که از تجار معروف   بوده در سال های 1250 تا 1255 هجری قمری شروع به ساخت آن شده است . این بنا دارای معماری دوران قاجار است . معمار طراح و سازنده آن یکی از معماران برجسته کاشان به نام استاد علی مریم است که با استفاده از نبوغ ذاتی و قدرت خلاقیت و ابتکار خود علاوه بر این خانه خانه برجردی را نیز از و به یادگار گذاشته است . نقاشی های خانه و طرح های گچ بری آن با نظر و نظارت مرحوم میرزا ابولحسن غفاری کاشانی ملقب به سمیع الملک عموی کمال الملک که از هنرمندان بزرگ است انجام گرفته است . مدت ساخت این بنا را بیش از ده سال دانسته اند . خانه طباطبایی مجموعه ایست مانند بسیاری از خانه های اعیان قدیم مجتمع بر اندرونی و بیرونی است مانند بقیه خانه اشراف و یزرگان و علاوه بر آن بخش خدمه دارد .

 

اندرونی که عمارت ضلع شمالی بنا می باشد صاحب خانه و خانواده اش به خصوص در فصل زمستان در آن زندگی می کردند . دو حیاط اندرونی در طرفین تالار مرکزی پذیرایی اندرونی یا اتاق 5 دری قرار دارد . اتاق 5 دری علاوه بر اینکه تالار پذیرایی زمستانی است بیشتر مورد استفاده صاحب خانه قرار می گیرد. و به قسمت حباط اندرونی در طرفین و حیاط برونی در قسمت بیرون اشراف دارد . در جلوی اتاق 5 دری ایوان مهتابی قرار دارد . بخش اندرونی 3 بادگیر دارد که به 3 زیر زمین این بخش منتقل می شود و در این بخش زیر اتاق 5 دری سردآب و زیر زمین اصلی واقع گردیده است.

بیرونی عمارت ضلع جنوبی خانه است که در این قسمت از مهمانان و مراجعین پذیرایی می شد. محل اقامت مهمانان و نیز جایگاه برگزاری مراسم مذهبی  جشن ها بوده است . این بخش شامل حیاط مرکزی اتاق شاهنشین اتاق های گوشواره و حیاط های خلوت می باشد . در دو ضلع حیاط مرکزی 18 اتاق قرار دارد هر ضلع 9 اتاق که اتاق های هر دو ضلع نسبت به هم قرینه است  بصورت تو در تو می باشد . در قسمت مرکز این بخش اتاق شاه نشین و یا تالار پذیرایی تایستانه و قسمت پذیرایی با پنجره های مشبک گچی که بسیار نازک و ظریف است قرار دارد.

دراتاق شاهنشین ایوان سرپوشیده ای قرار دارد که آینه کاری و گچ بری سقف رفیع آن شبیه به نقش فرش های کاشان است.دردوطرف اتاق شاه نشین دو حیاط خلوت پاسیو قرار دارد که با نقوش حیوانات و مناطق طبیعی و خانه های باستانی تزیین شده اند . منظره آسمان و ستاره ها از داخل پاسیو ها بسیار زیبا است . در جلوی حیاط های خلوت اتاق های گوشواره و فضاهای فوقانی آنها بالا خانه می باشد و محل استقرار زنان شرکت کننده در مراسم ها نیز بوده است . قسمت خدمه شامل حیاط و در عمارت ضلع غربی خانه است ه در اختیار خدمه خانه بوده است . مطبخ آشپزخانه و اصطبل و انبار های سوخت مواد غذایی در این قسمت خانه قرار دارد . سبک های معماری حجاب دار و درونگرا و گودال باغچه و متناسب بودن آن با 4 فصل و گردش خورشید در ساخت خانه بکار گرفته شده است . که از آثار کم نظیر معماری ایران است که نشانه های یک معماری کامل و زیبا را دارد .

 

 

خانه بروجردی ها

 

این خانه در سال 1285 هجری قمری  توسط استاد علی مریم در عهد قاجار ساخته شده است . سید حسن نطنزی تاجر فرش و فردی سیاسی مذهبی برای پسرش از خاندان طباطبایی خواستگاری می کند و خاندان طباطبایی شرط می کند که برای دخترش باید بنایی در شان ایشان بسازند . دو او نیز خنه بروردی ها را شروع به ساخت می کند . ساخت این خانه 18 سال به طول انجامید که 3 سال آن به مرمت آن انجامید . این خانه دارای 3 درب ورودی است درب اصلی و درب بهاره و درب آهنی . در  جلوی درب اصلی خانه پیشخوانی به شکل ذوزنقه ساخته شده است . که در دو طرف درب ورودی غلام نشین ها دیده می شوند . که سقف ان یزدی بندی است و کاشی کاری با بسم الله در بالای این در گواه مذهبی بودن صاحب خانه است. در دو طرف این بخش با گچ بری های طرح شکارگاه تزیین شده است . بعد از پیشخوان هشتی را داریم که دو درب ورودی به بخش اندرونی و بیرونی در آن واقع شده است و سقف ان با نقش های شکارگاه و طرح های اسلیمی به زیبایی ان افزوده است .

حیاط اندرونی این خانه در حال مرمت بوده و قابل بازدید نمی باشد و بعد از قسمت هشتی از درب بیرونی به معبدی وارد می شویم که با شیب ملایمش سبب از بین رفتن اختلاف ارتفاع می شود و پیچ حجاب نیز برای آن در نظر گرفته شده است  . طرح این خانه نیز همچون بقیه خانه ها گودال باغچه است . و شرط تقارن در آن رعایت شده است و نیز درونگرا و حجاب دار نیز میباشد . از قسمت مهتابی جلوی شاه نشیین زمستانه وارد حیاط بیرونی می شویم . گچ بری های نمای این حیاط که حجم دار و برجسته اند کلا دست نخورده باقی مانده اند و مرمت نیز نشده اند.

   در بالای سر درب اتاق شاه نشین زمستانه دیس گلابی گچ بری نشان از تحفه نطنز است و نیز کرکس های اطراف نشانگر نگهبان منزل و بیانگر کوه کرکس در نزدیکی نطنز است . و گچ  بری داخل شا ه نشین بصورت اسب است . در طرف دیگر حیاط در مقابل این شاه نشین . شاه نشین بخش تابستانه را داریم که در بالای سر در آن نیز گچ بری های زیبایی دیده می شود که نشان از تجارت صاحبخانه دارد . سماور و شمعدان و قاب و ساعت نشانه اشیایی است که صاحب خانه در کاشان می فروخته است . آقای بر وجردی فرش کاشان را به بروجرد می برد و کالاهای روسی که به بروجرد وارد می شد را به کاشان می آورده است .

   در دو طرف شاه نشین پاسیو هایی است که به صورت قرینه قرار گرفته اند . دیواره های آن به صورت گچ بری و نقش نگار های شاهنامه تزیین شده است . و در 4 گوشه آن آیه و ان یکاد به چشم می خورد . که نشان از مذهبی بدن صاحبخانه دارد . با تالار اصلی تابستانه نشین می رسیم و بام آن که مشهور به زیبا ترین بان است خود این بام نیز همچون بادگیر عمل کرده و جریان بادی ایجاد کرده که سبب خنک شدن هوا می شود . گچ بری های آن به زیبایی آن افزوده است .

   ساخت این خانه همزمان با نهضت روشن فکری در ایران بوده است و نوعی تبادل فرهنگی در آن دیده می شود . به شکلی که دور تا دور آن تالار اصلی نقاشی های ایرانی لیلی و مجنون در کنار نقاشی های دیگر مربوط به کاروانسرا های میلان برج پیزا و ناپلئون بناپارت و ... دیده می شود که به قصد اغنای فرهنگی صاحب خانه کشیده شده است. میرزا ابولحسن غفاری معروف به سمیع الملک عموی کمال الملک از زبر دست ترین نقاشان عهد قاجار بوده است که به سبب آشنایی با خاندان بروجردی از ایشان خواسته شد تا نقاشی های این خانه را انجام دهند .

 

    توضیح گودال باغچه : معماری قدیم گودال باغچه بود که از همان کوچه و یا  سطح حیاط خانه در حدود 8 متر پایین تر از سطح زمین بنا می شد . این امر سبب می گشت تا به آب قنات به سهولت دسترسی پیدا کنند و نیز به صورت عایقی در برابر حرارت باشد که در فصل تابستان در حدود 20 درجه اختلاف دما به وجود می آید . از دیگر فواید گودال باغچه ها مقاومت در برابر زلزله می باشد .

   به گونه ای که ریشه اصلی بنا در دل خاک می باشد و با اینکه کاشان در روی خط زلزله واقع است بناها  از پایداری خاصی برخوردارند. در ضمن این نوع معماری دارای سیستم تهویه و نم گیر می باشد .

 

خانه عباسیان

 

   این خانه به روایتی در سال 1250 هجری قمری ساخته شده است و به روایتی دیگر در تاریخ  1245 هجری قمری شروع به ساخت آن شده است . ساخت خانه 20 سال به طول انجامید . صاحب خانه حاج سید محمد ابراهیم است . معمار خانه دقیقا مشخص نیست . این خانه دارای 5 حیاط می باشد که بعد از تفکیک در قدیم به بیرونی اندرونی خدمه و حیاط و حوضخانه و حیاط باغ می باشند. معماری خانه از نوع حجابدار و درونگرا و گودال باغچه متقارن و متناسب با 4 فصل می باشد و از قوی ترین نوع  معماری در میان خانه های دیگر برخوردار است . مساحت خانه 5000 متر مربع است که در کل 5 طبقه محسوب می شود . این خانه دارای دو بادگیر و دو حلقه چاه نیز می باشد . یکی در حیاط  که به مخزن آب خانه ختم می گردد ودیگری در حیاط اندرونی که در کنار آن معبری برای رفتن خانم ها به حمام محله وجود داشته است . در بخش بیرونی خانه اتاقی است معروف به اتاق آینه . بدلیل آینه کاری های زیبای آن زیباترین اتاق این بخش می باشد . این اتاق دارای 5 درب رو به مهتابی داخل حیاط که در آن 5 پنجره گچی با شیشه های رنگین فضای دلنشینی را برای ساکنین در طول روز ایجاد می کرده است . سقف آن یزدی بندی بوده و در شب بازتاب نو چراغ در آینه ها تداعی گر آسمان پر ستاره می باشد که مراسم عقد نو عروسان در این اتاق برگزار می شده است . این بنا از لحاظ معماری خصوصا گودال باغچه و انواع تزیینات و یزدی بندی بسیار قوی می باشد  بیننده را از تدبیر پیشینیان به حیرت وا می دارد .

 

باغ فین کاشان

 

   باغ فین از بنا های دوره های صفوی و زندیه و قاجاریه است که به علت داشتن باغ مشجر و حوض و استخر و فواره های فراوان و ساختمان حمام تاریخی آن شهرت دارد. لازم به ذکر است این فواره ها از هیچ گونه امکانات مکانیکی بهره نبرده اند .

 

 

روستای ابیانه

   در روستای زیبای ابیانه خانه ها به رنگ صورتی و قرمز به چشم می خورند که بر روی سطح شیبداری انباشته شده اند . همانند بودن خانه ها پیروی از شکل مربع همسانی پنجره های مشبک بهره گیری از فرم هندسی مکعب و ترکیب حجم ها در ساختار معماری کلی ابیانه نقشی انکار ناپذیر است . که توسط یافتن موقعیت جغرافیایی و روح زیبا پسند معماران ناشناس ایجاد شده است.

   خاک سرخ خانه های ابیانه هرچه بیشت باران بخورد مستحکم تر می شود هم چنان که ساکنانش در برابر حوادث طبیعی چون سیل و زلزله آبدیده شده اند.

   سکوهای جلوی خانه ها مکان مناسبی برای رفع خستگی مسافرین می باشد . هم آغوشی خشت های متراکم و چوب که عنصری مقاوم در برابر کشش است موجب شده اند تا در برابر زلزله پایداری بیشتری ورزند و در عین حال که با انبساط و انقباض در مقابل تغییرات جوی فصل تابستان و زمستان مقاومت فوق العاده ای از خود بروز می دهند.

   در های خانه اغلب دارای دو کوبه زنانه و مردانه می باشند تا ساکنین دریابند که آن کیست و چه کسی باید ا او استقبال کند . ایشان اغلب دامدار و کشاورز بوده و دارای صنایع دستی مانند خوشه های زیبای اسپند می باشند . کشاورزی سیب و نیز آلو و لواشک ابیانه بسیار معروف است .

 



[ یکشنبه 3 تیر 1386 - 12:06 ب.ظ ]
[ویرایش شده در : - - -]

[ پیام ()|| مائده هدایتی فرد ] [شهرها , ] [+]